FIFO ve LIFO, bir stok birimini sattığınızda hangi maliyetin geçerli olacağına karar vermenizi sağlayan iki yöntemdir. Fiyatlar değiştiğinde kafa karıştırıcı hale gelen şu soruya yanıt verirler: Aynı ürünü farklı fiyatlardan iki kez satın aldıysanız, bunlardan biri satıldığında hangi fiyatı kullanırsınız?
Bu ikisi arasındaki kafa karışıklığı, genellikle dile getirilmeyen tek bir noktadan kaynaklanır. FIFO ve LIFO muhasebe yöntemleridir, toplama talimatları değildir. Bir depoyu fiziksel olarak en eski stoğu önce çıkaracak şekilde yönetip maliyetlendirmeyi LIFO’ya göre yapabilir veya LIFO’yu fiziksel olarak uygulayıp (örneğin bir çakıl yığınının üstten yüklenmesi gibi) maliyetlendirmeyi FIFO’ya göre yapabilirsiniz. Fiziksel akış ve maliyet akışı ayrı kararlardır.
Temel fark
FIFO — İlk Giren, İlk Çıkar. En eski stoğun maliyeti, sattığınız ürüne atanır. Kalan envanteriniz en güncel satın alma fiyatları üzerinden değerlenir. Bu yönteme dair kapsamlı rehbere FIFO nedir sayfasından ulaşabilirsiniz.
LIFO — Son Giren, İlk Çıkar. En yeni stoğun maliyeti, sattığınız ürüne atanır. Kalan envanteriniz daha eski fiyatlar üzerinden değerlenir. Benzer şekilde, LIFO nedir konusu kendi sayfasında ele alınmıştır.
Fiziksel olarak hiçbir şey farklı hareket etmez. Birimler aynıdır. Değişen şey, satış karşılığında hangi maliyetin kaydedildiği ve dolayısıyla raporlanan kârınız ile dönem sonu stok değerinizin nasıl göründüğüdür.
Fiyatlar sabit olduğunda, her iki yöntem de aynı sonucu verir. Fiyatlar yükseldiğinde —ki normal durum budur— yöntemler birbirinden ayrışır ve tartışmanın tüm özü de bu ayrışmadır.
Uygulamalı bir örnek
Aynı ürünü iki kez satın aldığınızı ve ardından 120 birim sattığınızı varsayalım:
- Ocak: Birimi 8$’dan 100 birim
- Mart: Birimi 10$’dan 100 birim
Toplam satın alınan: 1.800$ karşılığında 200 birim.
FIFO yönteminde, maliyeti en eskiden başlatırsınız: 8$’dan 100 birim (800$) ve ardından 10$’dan 20 birim (200$). Satılan malın maliyeti 1.000$ olur. Kalan 80 biriminizin tamamı Mart partisinden gelir ve birimi 10$’dan değerlenir, dolayısıyla dönem sonu envanteriniz 800$ olur.
LIFO yönteminde, maliyeti en yeniden başlatırsınız: 10$’dan 100 birim (1.000$) ve ardından 8$’dan 20 birim (160$). Satılan malın maliyeti 1.160$ olur. Kalan 80 biriminiz Ocak partisinden gelir ve birimi 8$’dan değerlenir, dolayısıyla dönem sonu envanteriniz 640$ olur.
Satılan 120 birim aynı. Rafta kalan fiziksel stok aynı. Raporlanan satılan malın maliyetinde 160$’lık bir fark ve kalan stok değerinde 160$’lık bir fark var.
Eğer bu 120 birimi birim başına 15$’dan —toplam 1.800$ gelir— satsaydınız, FIFO 800$ brüt kâr raporlarken, LIFO 640$ raporlardı. FIFO daha kârlı görünür. LIFO ise daha düşük kâr raporlar; bu da izin veren bir yargı bölgesinde daha düşük vergi anlamına gelir.
Tüm tartışma tek bir örnekte özetlenebilir: yükselen bir piyasada FIFO kârı olduğundan yüksek gösterir, LIFO ise vergiyi azaltır.
Karşılaştırma
- Satılan malın maliyeti (yükselen fiyatlar). FIFO daha düşük, LIFO daha yüksek.
- Raporlanan kâr (yükselen fiyatlar). FIFO daha yüksek, LIFO daha düşük.
- Vergi (yükselen fiyatlar). FIFO daha yüksek, LIFO daha düşük.
- Dönem sonu envanter değeri. FIFO güncel fiyatları yansıtır ve yenileme maliyetine daha yakındır. LIFO eski maliyetleri tutar ve güncelliğini ciddi şekilde yitirebilir.
- Bilanço gerçekçiliği. FIFO daha iyidir. LIFO envanter değerleri, köklü bir işletmede onlarca yıl öncesine ait olabilir.
- Kâr gerçekçiliği. LIFO tartışmasız daha iyidir, çünkü mevcut maliyetleri mevcut gelirle eşleştirir.
- Uluslararası düzeyde izin veriliyor mu? FIFO evet. LIFO hayır — aşağıya bakın.
- Fiziksel rotasyon. FIFO, bozulabilir malların nasıl ele alınması gerektiğiyle örtüşür. LIFO ise dökme yığınlar dışında nadiren bir şeyle örtüşür.
Büyük engel: LIFO her yerde izin verilen bir yöntem değildir
Bu, çoğu işletme için kararı belirleyen noktadır ve açıkça ifade etmek gerekir.
LIFO, dünyanın büyük bir bölümünde kullanılan muhasebe standardı olan IFRS kapsamında yasaklanmıştır. US GAAP kapsamında ise izin verilir. Dolayısıyla, ülkelerin büyük çoğunluğunu kapsayan IFRS’ye göre raporlama yapıyorsanız, LIFO sizin için bir seçenek değildir ve bu karşılaştırma teorik kalır.
Amerika Birleşik Devletleri’nde LIFO yasal olmaya devam etmektedir ancak LIFO uyum kuralı olarak bilinen önemli bir koşula tabidir: Eğer vergi amaçlı LIFO kullanıyorsanız, bunu finansal tablolarınızda da kullanmak zorundasınız. Hissedarlara yüksek kâr, vergi dairesine ise düşük kâr raporlayamazsınız. Bu ödünleşim, LIFO kullanmaya uygun birçok ABD işletmesinin neden hala FIFO’yu seçtiğinin nedenidir.
Ayrıca LIFO tasfiyesi adı verilen pratik bir tuzak da vardır. Bir dönemde satın aldığınızdan daha fazlasını satarsanız, LIFO sizi eski ve ucuz maliyet katmanlarını kullanmaya zorlar. Satılan malın maliyeti keskin bir şekilde düşer, kâr aniden yükselir ve ticaretin zor olduğu bir yılda stokları erittiğiniz için beklenmedik derecede yüksek bir vergi faturasıyla karşılaşırsınız.
Neden birisi LIFO’yu seçer?
İzin verildiği yerlerde, argümanlar oldukça gerçektir:
- Enflasyonist dönemde vergi erteleme. Daha yüksek kaydedilen maliyetler, daha düşük vergiye tabi kâr ve iyileştirilmiş nakit akışı anlamına gelir. Bu ana nedendir ve yüksek enflasyon döneminde büyük stok tutanlar için bu fark ciddi boyutlara ulaşabilir.
- Daha iyi maliyet eşleştirme. Mevcut maliyetleri mevcut gelirle karşılaştırmak, bir yıl önce satın alınan ucuz stoktan kağıt üzerinde faydalanmak yerine, bugünün fiyatlarıyla para kazanıp kazanmadığınıza dair daha dürüst bir tablo sunar.
- Volatil piyasada daha istikrarlı marjlar. Raporlanan marj, mevcut yenileme maliyetini daha yakından takip eder.
Buna karşılık: bilanço envanter değeriniz giderek gerçekçilikten uzaklaşır, IFRS raporlayan rakiplerle karşılaştırma zorlaşır, kayıt tutma süreci daha karmaşıktır ve sisteme hapsolursunuz; LIFO’dan vazgeçmek vergi dairesinin onayını gerektirir ve büyük, tek seferlik bir vergi yükü doğurabilir.
Hangisini kullanmalısınız?
Çoğu işletme için bu karar harici olarak verilir.
IFRS kapsamında raporlama yapıyorsanız, FIFO kullanın. LIFO’ya izin verilmez. Ağırlıklı ortalama maliyet yöntemini de kullanabilirsiniz; stok homojen olduğunda ve fiyatlar yavaş değiştiğinde bu yöntem genellikle daha basittir.
US GAAP kapsamında raporlama yapıyorsanız, bu gerçek bir seçimdir ve depo yönetiminden ziyade bir finans kararıdır. Gerçek satın alma geçmişinize göre her iki yöntemi de modelleyin. Fiyatlar sürekli yükseliyorsa ve ciddi miktarda stok tutuyorsanız, LIFO’nun vergi erteleme avantajı, uyum kısıtlamasına değebilir. Temiz bir bilanço, karşılaştırılabilirlik istiyorsanız veya yatırım arıyorsanız, FIFO genellikle daha kolay bir cevaptır.
Mallarınız bozulabilir veya tarihli ise, hangi maliyetleme yöntemini kullanırsanız kullanın, fiziksel olarak en eskiyi önce çıkarın. Bu, muhasebesel değil, son kullanma tarihi ve eskime ile ilgili bir stok kontrol gerekliliğidir ve muhasebecinizin seçimi ne olursa olsun geçerlidir.
Seçiminiz deponuzda nasıl görünür?
Bu bir muhasebe kararı olsa da, günlük operasyonlarda izler bırakır.
Stok rotasyon disiplini. FIFO’ya göre maliyetlendirme yapıyorsanız ve ekibiniz en yakındaki ürünü alıyorsa, kayıtlarınız ve raflarınız zamanla farklı hikayeler anlatmaya başlar. Bozulmayan mallar için bu tutarsızlık sadece bir değerleme sorusudur. Tarihli mallar için ise bu durum stoktan düşüşlere (write-off) yol açar. Burada yerleşim tasarımı, talimattan daha önemlidir; arkadan yüklenen ve önden toplanan akış rafları (flow racking), kimsenin hatırlamasına gerek kalmadan rotasyonu zorunlu kılar.
Mal kabulde parti ve tarih kaydı. Ne geldiğini, ne zaman geldiğini ve hangi maliyetle geldiğini kaydetmezseniz, hiçbir yöntem düzgün çalışmaz. Stoğu tek ve ayrıştırılmamış bir miktar olarak kaydeden operasyonlar, hiçbir maliyetleme yöntemini doğru uygulayamaz ve ortaya çıkan rakamlar, hassasiyet kostümü giymiş tahminlerden ibaret kalır.
Döngüsel sayım (Cycle counting). SKU toplamına göre değil, lokasyona göre sayım yapmak, rotasyon hatalarını ortaya çıkaran şeydir. Bir SKU toplamda mükemmel bir şekilde mutabık kalabilirken, en eski birimler bir rafın arkasında hiç dokunulmadan bekliyor olabilir.
Sistem yapılandırması. Çoğu WMS ve ERP platformu, ürün veya depo bazında bir maliyetleme yöntemi tutar; bu yöntem uygulama sırasında belirlenir ve nadiren tekrar gözden geçirilir. Sistemin yaptığının, hesaplarınızın varsaydığıyla eşleştiğini doğrulamakta fayda vardır. İkisi arasındaki uyumsuzluklar yaygındır ve genellikle denetim sırasında keşfedilir.
Stoktan düşüş görünürlüğü. FIFO altında, eskiyen stoklar daha eski maliyetleri taşır, bu nedenle onları stoktan düşmek, yenileme maliyetinin ima ettiğinden daha küçük bir etki yaratır. Bu durum, eskimeyi olduğundan daha ucuz gösterebilir. Değerlemeden bağımsız ayrı bir yaşlandırma raporu, gerçek tablonun görünür kalmasını sağlar.
İkinci bir örnek: düşen fiyatlar
Artan fiyat senaryosu tüm ilgiyi üzerine toplar, bu yüzden tersini görmek faydalıdır çünkü sonuçlar tam tersine döner.
Aynı yapıyı kullanarak ancak fiyatların düştüğünü varsayalım — Ocak ayında 10$’dan 100 birim, Mart ayında 8$’dan 100 birim alındığını ve 120 birim satıldığını düşünelim:
- FIFO: 10$’dan 100 birim (1.000$) + 8$’dan 20 birim (160$) = 1.160$ satılan malın maliyeti. Dönem sonu stoğu 8$’dan 80 birim = 640$.
- LIFO: 8$’dan 100 birim (800$) + 10$’dan 20 birim (200$) = 1.000$ satılan malın maliyeti. Dönem sonu stoğu 10$’dan 80 birim = 800$.
Şimdi FIFO daha yüksek maliyet ve daha düşük kâr raporlarken, LIFO tam tersini raporlar. Yöntemlerin doğasında bir yanlılık yoktur; sadece satın alma fiyatlarınızın hangi yönde hareket ettiğini takip ederler. LIFO’yu “vergi açısından verimli olan” olarak tanımlayan herkes enflasyonu varsaymaktadır; bu genellikle güvenli bir varsayım olsa da yöntemin bir özelliği değildir.
Ağırlıklı ortalama maliyet: üçüncü seçenek
Çoğu karşılaştırma bunu iki atlı bir yarış gibi ele alır. Uygulamada işletmelerin büyük bir kısmı ikisini de kullanmaz, bunun yerine ağırlıklı ortalama maliyeti kullanır.
Tam olarak kulağa geldiği gibi çalışır. Her satın alma bir havuza girer ve satışa uygulanan maliyet, o havuzdaki her şeyin yürüyen ortalamasıdır. Önceki rakamları kullanarak — 8$’dan 100 birim ve 10$’dan 100 birim — ortalama maliyet birim başına 9$ olur. 120 birim satmak, 1.080$’lık bir satılan mal maliyeti oluşturur ve bu da 1.000$’lık FIFO rakamı ile 1.160$’lık LIFO rakamı arasında düzgün bir şekilde yer alır. Dönem sonu stoğu 9$’dan 80 birim veya 720$’dır.
Avantajları teorik olmaktan ziyade pratiktir:
- Basitlik. Takip edilecek maliyet katmanları yoktur. Ürün başına tek bir sayı, her girişte yeniden hesaplanır.
- Dengeleme. Tek bir pahalı satın alma, sonraki birkaç satışı bozmaz.
- Her yerde izin verilir. Hem IFRS hem de US GAAP kapsamında kabul edilebilir.
- Homojen stoklara uygundur. Birimlerin gerçekten birbirinin yerine geçebildiği durumlarda — bağlantı elemanları, kimyasallar, yakıt — katmanları takip etmek, içgörü sağlamayan bir çabadır.
Zayıf yönü, ne güncel yenileme maliyetini ne de orijinal maliyeti yansıtmasıdır; bu nedenle keskin fiyat hareketlerinin olduğu bir dönemde her iki yönde de biraz hatalıdır. Çoğu işletme için bu, idari yükün azalması karşılığında kabul edilebilir bir takastır.
IFRS kapsamında raporlama yapan yeni bir operasyon için bir yöntem seçiyorsanız, gerçek karar genellikle FIFO ile LIFO arasında değil, FIFO ile ağırlıklı ortalama arasındadır.
Daha derinlemesine bilgi
- What is FIFO — yöntemin kendi başına incelenmesi, depodaki fiziksel rotasyon dahil.
- What is LIFO — LIFO için aynısı, tasfiye tuzağı dahil.
- Inventory valuation methods — FIFO, LIFO, ağırlıklı ortalama ve özel tanımlama yöntemlerinin karşılaştırılması.
- Carrying cost of inventory — nasıl değerlenirse değerlensin, o stoğu tutmanın size maliyeti.
- Inventory turnover — ne kadar hızlı hareket ettiği, bu da maliyet seçiminin ne kadar önemli olduğunu etkiler.
Tek satırlık özet
FIFO en eski stoğu, LIFO ise en yenisini maliyetlendirir; yükselen bir piyasada FIFO daha yüksek kâr raporlar ve LIFO vergiyi düşürür — ancak LIFO, IFRS kapsamında yasaklanmıştır, bu nedenle dünyanın çoğu için seçim zaten yapılmıştır.
Sıkça sorulan sorular
FIFO mu yoksa LIFO mu daha iyi? Prensip olarak ikisi de daha iyi değildir. FIFO daha gerçekçi bir bilanço sunar ve her yerde izin verilir. LIFO, enflasyonist bir dönemde vergiyi erteleyebilir ancak yalnızca US GAAP kapsamında mevcuttur. Çoğu işletme için raporlama standardı buna karar verir.
LIFO yasak mı? Çoğu ülkede kullanılan IFRS kapsamında yasaklanmıştır. US GAAP kapsamında, finansal tablolarda olduğu kadar vergi için de kullanmanızı gerektiren uygunluk kuralına tabi olarak izin verilmeye devam etmektedir.
FIFO, en eski stoğu ilk önce seçmem gerektiği anlamına mı gelir? Hayır. Bir muhasebe yöntemi olarak FIFO, hangi kutuyu seçtiğinizle değil, hangi maliyeti atadığınızla ilgilidir. Bozulabilir veya tarihli ürünleri fiziksel olarak yine de en eski tarihli olandan başlayarak döndürmelisiniz, ancak bu kendi nedenleri olan bir stok kontrol kararıdır.
Fiyatlar düştüğünde FIFO ve LIFO’ya ne olur? Etkiler tersine döner. Düşen fiyatlarla LIFO, daha düşük bir satılan mal maliyeti ve daha yüksek raporlanmış kâr üretir, FIFO ise tam tersini yapar.
FIFO ve LIFO’nun alternatifi nedir? Tüm satın alma maliyetlerini satılan her birime uygulanan tek bir ortalamada harmanlayan ağırlıklı ortalama maliyettir. Uygulaması daha basittir, fiyat dalgalanmalarını dengeler ve hem IFRS hem de US GAAP kapsamında izin verilir. Özel tanımlama — her bir birimin gerçek maliyetini takip etme — araçlar ve mücevherat gibi yüksek değerli, seri numaralı ürünler için kullanılır.
LIFO’dan FIFO’ya geçebilir miyim? ABD’de bu genellikle vergi dairesi onayı gerektirir ve ertelenmiş LIFO rezervleri çözüldüğünde önemli bir tek seferlik vergi yükü doğurabilir. Tavsiye almadan verilmemesi gereken bir karardır.
Yöntem, toplamda ne kadar vergi ödediğimi etkiler mi? Bir işletmenin tüm ömrü boyunca hayır — aynı maliyetler sonunda geçer. Değişen şey zamanlamadır. Enflasyonist bir dönemde LIFO, vergiyi sonraki yıllara erteler ve bu da şu anki nakit akışını iyileştirir. Stok seviyeleri düşerse bu erteleme keskin bir şekilde tersine dönebilir.
Çoğu işletme hangi yöntemi kullanır? Büyük farkla FIFO. İzin verilen iki yöntemden uluslararası alanda kabul gören tek yöntemdir, bozulabilir ürünlerin zaten fiziksel olarak nasıl işlenmesi gerektiğiyle örtüşür ve bilanço değerinin anlamlı kalması için yenileme maliyetine yeterince yakın bir dönem sonu stok değeri üretir. Ağırlıklı ortalama, özellikle birimlerin gerçekten birbirinin yerine geçebildiği durumlarda yaygın ikinci tercihtir.
Warehouse Wise; envanter yönetimi, depolama ve sipariş karşılama konularında rehberler sunan ücretsiz ve bağımsız bir kütüphanedir. Bu içerikler, işin mutfağında olanlar; yani yeni depo ve envanter personeli, küçük veya büyümekte olan perakende ve e-ticaret işletmeleri ve stok yönetimi konusunda uzmanlaşmak isteyen herkes için hazırlanmıştır. Her rehber bir terimi açıklar, gerektiğinde gerçek verilerle örneklendirir ve lafı uzatmadan sonuca ulaşır. Tamamen bağımsızız: Yazılım veya ekipman satmıyor, yönlendirmelerden komisyon almıyor ve rehberlerimizi reklam verenlere göre sıralamıyoruz.